Chung cư cũ ngày càng bị đe doạ giải thể bởi xuống cấp công trình, yêu cầu an toàn, và sức ép từ các dự án tái phát triển đô thị

Khái niệm::
Chung cư cũ ở Việt Nam ngày càng được đặt trong trạng thái “bị đe doạ giải thể” bởi xuống cấp công trình, bởi yêu cầu an toàn, và bởi sức ép từ các dự án tái phát triển đô thị.

Khi giải toả không chỉ là dỡ bỏ công trình, mà là tháo rời một cộng đồng đã tồn tại.

​Trong nhiều dự án cải tạo chung cư cũ hiện nay, trọng tâm thường xoay quanh phương án bồi thường và tái định cư. Trên lý thuyết, đây là cách tiếp cận hợp lý để giải quyết quyền lợi. Nhưng trong thực tế, quá trình này thường vấp phải sự phản đối từ chính cộng đồng cư dân - những người đã gắn bó với không gian sống ấy hàng chục năm.

​Cô Châu chia sẻ thêm, cơ chế bồi thường vốn nhằm giải quyết xung đột nhưng thường tạo ra một hệ quả khác: thúc đẩy tính cạnh tranh bên trong cộng đồng. Khi quyền lợi được lượng hoá bằng diện tích, tầng cao hay khả năng thương lượng cá nhân, những mối quan hệ từng dựa trên tương trợ dần bị thay thế bởi so sánh và nghi kỵ.

Quy hoạch đô thị và khoảng trống của giá trị phi vật thể

Sau một thời gian làm việc, cô Châu quan sát được rằng, ở cấp độ chính sách, nhiều chương trình quy hoạch và cải tạo đô thị của nhà nước vẫn tiếp cận chung cư cũ chủ yếu như một bài toán kỹ thuật: mật độ xây dựng, hệ số sử dụng đất, an toàn kết cấu, hiệu quả đầu tư. Những yếu tố này là cần thiết, nhưng chưa đủ để nắm bắt toàn bộ đời sống của một khu ở.

​Trong những dự án mà cô từng tham gia với vai trò khởi xướng và điều phối, cô nhận ra giá trị của đô thị không chỉ nằm ở hạ tầng, mà còn ở những thực hành sống chung đã được cộng đồng bồi đắp qua thời gian.

​Đó là những giá trị khó đo đếm: ký ức tập thể, mạng lưới chăm sóc phi chính thức, sự tin cậy hình thành từ việc sống cạnh nhau qua nhiều biến động. Khi các dự án cải tạo không nhận diện và làm việc với những giá trị phi vật thể này, quá trình “tái thiết” dễ trở thành một dạng đứt gãy xã hội dù hình thức đô thị có hiện đại hơn.

​Chung cư cũ buộc chúng ta phải giải quyết một câu hỏi nền tảng hơn, từng được đặt ra trong nhiều thực hành phát triển cộng đồng mà cô Minh Châu theo đuổi suốt hơn ba thập kỷ: Làm thế nào để phát triển đô thị mà không làm tan rã những cộng đồng đã tồn tại trước đó?

Nguồn:: Fetching Title#3o32
Cơ chế bồi thường vốn để tránh sự xung đột lại tạo ra các xung đột khác